|
|
|
|
| |
|
Artiga euskaraz lur-berria esan nahi du. Jatorriz erromanikoa
da eta bere erabilera oso hedatua dago Pirinioen inguruetan.
Erdi Aroko agirietan artiga hitza asko erabili zen nekazaritzarako
basoei hartutako lurrak izendatzeko leku-izena bilakatuz.
Hau da, hain zuzen ere Altzaren kasua. Altzatarrak “moradores
en la Artiga de Alça” izaten ziren.
Izan ere, Altzaren historia luberritu nahi dugulako
sortu genuen bilduma hau eta Artiga izena ipini genion.
Bildumaren helburu xumea da Altzari buruzko ikerketa-lan
monografikoak ezagutzera eman eta, modu berezi batez,
1996. urtetik aurrera urtero Altzako Historia Mintegiak,
Kutxa Fundazioaren eta Casares Kultur Etxearen laguntzaz,
bultzatu eta banatu dituen Ikerketarako Diru-laguntzei
esker burutu diren ikerketak.
|
 |
Artiga 5 (2002)
ROQUERO USSIA, M. Rosario
La vida de Altza a través de sus actas
municipales (1843-1900)
|
 |
Artiga
Bildumaren zenbaki berri honetan, Altzako XIX. mendeko
bigarren zatia aztertzen du egileak, Donostiako
Udal Artxiboan gordetzen diren udal aktetan oinarrituz.
Lehenengo aktetatik (1843) azkenera arte (1900)
pasatutako 60 urte inguru hartuz, Charo Roquerok
Altzan urte hauetan zehar poliki poliki gertaturiko
aldaketa erakusten du, bere tentsioak eta guztiz,
azken finean, Altza, gure komunitatea, urte berriek
ekartzen zuten industri-dinamika berri hartan instalatuko
baita
Lan hau zenbait taula eta datuekin osatzen da, garai
berriaren helduera ezagutzeko aukera eskaini nahian. |
|
 |
Artiga 4 (2001)
HERRERAS MORATINOS, Beatriz
Altza: Historia y Patrimonio
|
|
Liburu
honetan, Altzako ondare arkitekonikoa deboran zehar
izandako aldaketa aztertzen da. Garaia eta arkitektura
erabat loturik daudela esaten digu egileak eta eraikinetan
ikus dezakegula erlazio hau, garai bateko emaitzak
direlarik. Bere orrietan, baserritik lantegiraino
ezagunak diren eraikin esanguratsu asko ezagutu
ditzakegu, jakina, erlijio-eraikinak (elizak eta
baselizak), militarrak (gotorlekuak) zein zibilak
(langile-etxeak, hiri-jardina, trenbideko infraestruktura
-zubia eta geralekua-...) ahaztu gabe.
Azkenik, aztarna hauek historiaren lekukoak bihurtu
dira. Liburuan zehar, egileak altzatarrak eta bere
iragana argitasunez harremanetan jartzen ditu, Altzako
ondare arkitektonikoa guganatuz eta merezi duen
moduan baloratuz. Eta hau ez da gutxi. |
|
 |
Artiga 3 (2000)
IBAÑEZ, Alex; MENDILUZE, Itxaso;
ZUBIAURRE, Urt; AIERDI, Maider
Altza herriko familiari buruzko ikerketa etnografikoa |
|
Altzan nagusia
izandako bizi modu bat ezagutzeko (gaur egun desagertzear),
sortu zen ikerketa hau: Altzako baserritar inguruan
tradizional familiaren bizitza.
Aurrera eramateko lan hori, Joxe Miguel Barandiaranek
prestatutako inkesta etnografikaren modeloa jarraitu
dute ikertzaileek, Euskal Herriko zenbait herrietan
egina baita ere, baserritarren ohiturei hurbiltzeko
galderetan zehar balio duenak. Familiar zein baserritar
erabilpenetan aldaketak erakusteko asmoarekin baserri
batean hiru belaunaldi izatea derrigorezkoa zen.
Akular, Bordazar, Kastilun eta Peregriñene
etxetako familiak ikerketa egiteko eta galderei
erantzuteko prest izan dira beti. Hori esker izandako
oroitzapenak eta bizipenak hurrengo horietan ikusiko
ditugu.
Txurdiñene, Irasuene eta Illarregi baserrietako
familiekin elkarrizketak egin ondoren osatu da informazioaren
bilketa. |
|
 |
Artiga 2 (1997)
ROQUERO USSIA, M. Rosario
La vida cotidiana en Altza en los siglos XVII
y XVII |
|
Nolakoa zen XVII eta
XVIII mendeetako altzatarren eguneroko bizitzea?
Nolakoak ziren haien arteko harremanak? Zernolako
sentimenduak izaten zituzten jaiotza, ezkontza edo
heriotzaren aurrean? Garai hartako altzatarren sentimenduak,
nahiak, kezkak eta ideiak ezagutzen eta, bide batez,
haien ohiturak eta errituak gainbegiratzen saiatuko
gara ikerlan honetan.
Besteren artean, aztertuko dugu, nola famili gutxi
batzuek zuzenduriko Altzako Udalak auzoko interesak,
batez ere sagardo ekoizpena, defenditzen zituen,
nolakoak ziren altzatarren lanaldiak eta astialdiak
baserrian oinarritutako gizarte hartan; Eliz-gobernuaren
gorabeherak eta abar. Atal bat eskaini zaio emakumeari,
zeinak, gogorki lan egin arren, ez baitzuen partehartzerik
gizarte hartako erabakietan (eliz kontuetan eta
batez ere hileta elizkizunetan izan ezik). Aipamen
berezia egin zaio Maria Teresa Nicolasa de Larrachao
emakume kementsuari, zeinen garai hartarako ezohiko
ausartak merezi baitu. |
 |
Artiga 1 (1996)
ZAPIRAIN; David; MORA, Juan Carlos
Altza: de los cubilares al concejo."Formación
y características del régimen jurídico-político
altzatarra" |
|
| lkerketa-lanak ederki
heldu dio komunitate altzatarrak Erdi Aro Beberean
izan zuen bilakaeraren azterketari, hots, lurraldearen
okupazioa, instituzioen osaketa eta garapena, eta
Donostia hiribilduarekiko harreman ereduaren azterketari.
Nabarmentzekoa da, -espazioaren eta denboraren aldetik
izan dituen mugak kontra egon arren-, hiritarrak
ez diren Gipuzkoako komunitateen ikerketara egin
duen ekarpena. Gai hau, beste arrazoien artean dokumentazioa
eskas eta sakabanaturik dagoelako, oso gutxi ikertua
baitago. Egileek eragozpenak gainditu egin dituzte
bertako historia sakonki ezagutuz eredu eta kontestu
historikoak menperatuz, eta agiritegietan arakatuz. |
|
|
|
