|
Aspaldikoak
dira Donostia eta Altzaren arteko tirabirak. Egun ezagutzen
dugun udal administrazioaren hastapena XIX. mendean
sustraitua dago. Esate baterako, 1821. urtean, muga
finkoak eta 150 baserri dituela, Altzak berezko udaletxe
modernoa osatzen du.
Garai
hartako politakari lotutako gertakizunek egonkortasun
eza haundia sortzen dute gurean; halere, 1879. urtean
Gipuzkoako Foru Aldundiak ‘poblado’ maila
onartzen du Altzarako, Hiribilduarena 1910. urtean emango
diolarik.
Dena
den, 1915. urtean Donostiak lortu zuen Altzako udal
bilkura irenstea, izugarrizko iskanbila sortuz gure
herrixkan. Donostiak argi ta garbi azaltzen ditu bere
asmoak: lurraren premian dago ekialdean kaserna militarrak
direla eta. Donostiako ekialdean, noski, Altzako Ategorrieta
dago, Altzako baserriak besterik ez baitziren gaur Donostiako
auzoak diren Intxaurrondo, Bidebieta edota Ategorrieta.
Esan
bezala, saio honek sesio handia sortu zuen, altzatarrek
bertan behera uztea lortu zuten arte. 1915-VIII-29an,
Pedro Artzak burua zutelarik, 100 bizilagun sartu ziren
udalbatzen gelan, anexioaren aurkako idazki bat entregatzeko,
47 bizilagun ospetsuk sinatuta. 1916ko azaroan egindako
bozketan 288 bizilagunek kontra egin zuten, alde 5ek
besterik ez (ziurrenik udal zinegotziak), eta 275 abstenitu
egin ziren.
Donostiarren
ekimenak aurrera darrai, Madrilgo Gorteetara joko dutela
iragarrikz; honek lotsa sortuko du Donostian bertan,
aurrera egin ez zuelarik. Hirugarren bide bat proposatzen
da: Altzako mugak aldatzea, Donostiarren esku Mirakruz
aldea utziz.
Faxisten
garaipenarekin anexioa gauzatuko da. Altzak bere burua
kudeatzeko ahalmena galtzen du, Donostiako zati bat
bilakatzen da. Corcuera eta Roteta altzako ordezkariak
izango dira Donostiako udaletxean; hauek, euren karguak
bereganatuko dituzte 1940-IV-19an.
Orduan
botatako hitzek ezin hobeto isladatzen dute egoera:
"Altzak Donostia barnean garatu behar duen eginbeharra
garatzeko besteen maitasuna behar duen gazte sendo eta
gogorra besterik ez omen da."
Esan
nahi baita, Altzak egin behar duena Donostiatik agindu
behar dela, hots, kanpotik, bera ez baita bere ekintzen
jabe. Eginbehar horrek bi helmuga ditu: bata, Donostiaren
hazkundea zabaltzea ekialderuntz, Donostiaren aburuz
gaizki erabilia zen nekazal eremua profitatuz; bestea,
Espainiari mesede egitea, kaiaren inguruan batez ere
(Donostia Pasaia ere anexionatzen saiatu zen eta).
Egoera
berri honek Altzari eskeintzen zizkion 'abaintailak'
1939. urtean zehaztu zituzten Donostian bertan:
o
Enpleguak gora egitea, obra publikoei esker
o
Txaletak eraikitzea, dirudun berrientzat
o
Komunikabide berri ezin azkarragoak jartzea
o
Udal arteko zerbitzuak izatea
o
Turismoa, dibisak, bidaiariak kaiatik iristea
o
Aeroportua egitea
o
Hirigintza arloan eredu bikainak ematea Espainiako nazioari
Hiri
zerbitzuak gauzatzea omen da Altzak irabazi behar zuena,
gerrak bere ekonomia txikitu duelako.
Honetaz
gain, hazkunde orekatua, eredugarria, nekazal giroarekiko
errespetagarria, bertakoekiko begirunean oinarrituta
azken finean, iragarkitzen dute. Bistan da lortu duten
ala ez.
Plangintza
honen emaitzak, aldiz, Segundo Casares-ek aurreikusi
zituen 1924ean. Orduan, anexioaren aurkako iritzi sendoa
karrikaratu zuen, bai datuetan oinarritua (Altzan 4000
biztanle zegoen eta 15 urteetan zerbitzu anitz martxan
jarri berriak) bai eta soziologian ere, "Donostiako
hiritartasuna altzatarren herri izaeraren kontrako eraso
txikitzailea izango zela eta batasun zeharo artifiziala
sortuko zutela" zioen eta.
|
