Une horretatik abiatuz, besteak beste hauek dira datarik aipagarrienak:

1178.a: Altza ageri da Iruñeako Elizak Donostialdean dituen eremuen artean

1390.a: San Martzial Baseliza eraiki zen

1397.a: Gipuzkoako Batzarrak, Getarian bilduta, Altza aipatzen du bere Ordenantza Kuadernoan.

Erdi Arotik aurrera gure komunitatea gero eta nabarmenagoa bilakatu da, hala Donostialdean nola Gipuzkoako historian. Lurralde osoan behin eta berriro aipatuko dira Altzako jarduera ekonomikoa (sagardoa, merkataritza abelzaintza...), erlijiosoa (istilutsua maiz), eta izen altzatarrak (Txipres, Berra, Miraballes; Garbera, Kasares, Sius,...).

Hauetako ezaugarri asko eta asko gaurdaino iritsi direla bistan da nahiz eta eraldaketa handia pairatu.

Nolakoa ote zen Altza zahar hura? Nola irudikatu? Bada, San Martzial gune nagusia izanik, etxeak eta baratzak bere inguruan antolatzen ziren. Toki nagusi honetatik urrundu ahala, baserriak han-hemenka, nekazal lurrak (zereal-soro, sagardiak, e.a.) eta basoak... Edonola ere, batasuna duen giroa da, berezko unibertsoa; berezko barne antolakuntza irmoa dago Altzan.

Ertaroko aztarna gutxik saihestu du txikizioa; halere, batetik, baserriek hartu duten tokia edota eremuak banatzeko modua azpimarratzeko aztarnak ditugu; eta, bestetik, esate baterako, Txipres dorrea, edota bideak -Astigarraga aldekoak; Orereta-Molinao-Donostia zeharkatzeko Altzatik errazagoa dela erakusten digun Gazteluenekoa- garai hartatik ere gorde ditugu.