| Hurrengo
lerrotan, Altzak oluran sortutako abizenak aurkezten ditugu.
Horrela, ezagututako lehengo altzaterrei hurbilduko gara.
Bidali
hori egiteko, XIV mendean kokatu behar da; garai hartan
Altzarekin lotuta azaltzen zaizkigu lagun batzuk. Oinetxeak
eraiki zituzten eta etxe eta baserri horietan jaiotakoek
ondorengoak izan ondoren, Altzako abizenetaz hitz egiten
hasi daiteke.
Orotar,
euskal abizenek jatorri plurala daukatela diote ikerlariek.
Normalean, euskal abizenak oinetxe batetik datoz (Altzakoak
ere bai), adibidez egungo baserri baten izena daukatenok
(Zapirain, Berra edo Casares...). Bestetan, abizena
herriska, herri edo hiri betetik etor daikete, Tolosa,
Billabona edo Alkiza kasuetan bezala. Ogibideak berriz,
pertsona bat definitzen zuen eta batzuetan lagun horren
ondoregoak, ogibidea abizen batean bihurtu ondoren (Merkader...).
Horrela., ezagutzen dugun abizenen jatorria bilatu dezakegu,
lehengo abizen hori eraman zuen pertsonaren egoera soziala
eta ekonomikoaren inguruan hitz eginez.
Euskal
abizenei buruz laburpen txiki hau egin ta gero, zeintzuk
diren Altzan jatorria daukaten abizenak ezagutuko ditugu.
Hona hemen: Arriaga, Arzak, Arnaobidao, berra, Casares,
Casanao, Larrerdi, Sius, Merkadere, Carbuera (edo Garbera),
Larratxao, Parada, Miraballes, Aduriz, Estibaos, Txipres
eta Zapirain.
Zerrenda
honetan sakontzen badugu, sorpresa bat izango dugu,
gehienek gaskoi jatorri bat izan bait dute. Nondik zetozen
Altzakoaurreneko biztanleak esaten digularik (Arzak,
Aranobidao, Casanoa, Carbuera, Aduriz edo Estibaos Gaskoniako
toponimoekin erabat lotutak daude).
Aipatu abize batzuk gaur egun ez dira existitzen, baina
garai batean Donostiako eta Gipuzkoako dokumentazioan
behin eta berriro azaltzen ziren Arnaobidao, Casanao,
Sius edo Estibaos. Besteak, egun Euskal Herrian osozabaldutak
daude (Arriaga, Arzak, Berra, Aduriz, Casares edo Zapirain).
XVI mendetik aurrera, hauetako batzuk armarri heraldikoak
hartzen hasi ziren, oinetxeko irudiarekin ikura hau
lotuz. Gortean lortutako garrantzia, komunitatean lortutako
maila eta ondasunak gorpaituz nahian edo garaiko modan
parte hartzen dutela ikonografia horrekin adierazi nahi
dute.
|
Hala
ere, armarri heraldikoak gizarte horren balioak
irudien zehar transmititzen ditu (Ohorea, bertutea,
justizia...).
Abizen
hauei dagozkien armarriak ezagutu baino lehen,
Altzako udalak ere bere armarria eta zigilua hartu
zituela adierazi behar da, irudia komunitatearekin
bat eginez. Irudi hau gauzatzeko orduan Altzako
hirbilduak erabili duen ikurra itsuraz aldakorra
izan bada ere, altza zuhaitza, behi eta berriz
agertzen da. Zuhaitzaren erabilera desberdina
urtean zehar ikus dezakegu hurrengo bi adibideetan.
|
| |
|
 |
 |
| Altzako
Alkateordetzaren zigilua (1860) |
Altzako
Hiriko Armarri (1931) |
|
|
|
|
 |
Heraldika:
laurdenetan. 1¼ eta 4¼ guleskoak,
urrezko gaztelu batekin; 2¼ eta 3¼
laurden, zilar eta guleskoa jakelatuta. |
|
|
|
|
 |
Heraldika:
ebakia. 1¼ urrezkoa, zuhaitz berdea;
elorri gorriak; panela gorriak. 2¼
gorria, urrezko gurutzea. |
|
|
|
|
 |
Heraldika:
Urrezkoa, kukulan oilarra eta enborrean
artza zutituz duen sinoplezkoa zuhaitzarekin. |
|
|
|
|
 |
Heraldika:
Zatitua. Alde bat zur, urrezko dorrearekin;
honen atean, basurdea; beste aldea
guleskoa, urrezko gurutze loreduna
duelarik. |
|
|
|
|
 |
Heraldika:
Laurdenetan. 1¼ eta 4¼ zilarrezkoak,
basurde ibiltari beltz batekin. 2¼
eta 3¼ gorriak, urrezko dorre batekin. |
|
|
|
|
 |
Heraldika:
Urrezkoa, arrano buru bat, beltza,
odola isurtzen. |
|
|
|
|
 |
Heraldika:
Zatitua. 1¼ urrezkoa, gulesko arrano
batekin. 2¼ guleskoa, urrezko arrano
batekin. |
|
|
|
|
 |
Heraldika:
Zatitua. 1¼ urrezkoa,are berde bat
basurde lerden beltz batekin. 2¼ laurden,
berdea; zilarrezko dorre batekin. |
|
|
|
|
 |
Heraldika:
Zatitua. 1¼ urrezkoa; zuhaitz berde
bat bi ots beltzekin egurran jarriak.
2¼ laurden, urrezkoa; 3 faxa urdinekin;
bi suge berdeak, aldetan loturak eta,
orlak bezala jarriak. |
|
|
|
|
 |
Heraldika:
Zatitua. 1¼ urrezkoa (bestetan zilarrezkoa);
zuhaitz berde bat, lis urdina eta
enborreko oinean ots ibiltari beltz
batekin. 2¼ gorria, urrezko banda
batekin. |
|
|
|