Altzako aginpidea Donostiako udalbatzari zegokion, beti ere horren berezko erakunde zein jarduera onartuz; esate baterako: Altzak bazituen bi zinpeko, diru-aferaz arduratzen zirenak; bat edo bi diputatu, aurrekoen laguntzaile modura aritzen zirenak, beharrezkoa zenean; prokuradore bat, bizilagunen ordezkaria auzietan edo arazo larriak zirenean. Edozein modutan Alkatea Donostiako alkatea genuen.

Aski ezaguna dugun egoera.

Udalbatza modernoak Espainiako Estatuaren garapenarekin batera sortu ziren; hiru urte horietan, liberalek agintzen zutelarik, Altzak lortu zuen udalerri guztiz independientea izatea. Alkatea izendatzeko ahalmena izan zen ezaugarri nagusia; herritarrek horrengana jo behar zuten lehenik, hain zuzen, beraien arteko tirabirak argitzeko. Bizilagunen ordezkariek udalbatza osatzen zuten, Altzako udaletxean bilduz. Hala ere, maila honetan jorra daitezkeen eskumen guztiak ezin aurrera eraman hain epe laburrean.

Aurreneko lan nekaezinaren ondorioz, Altza bere buruaren guztiz jabe bigarrengoz, 1910. urtean ‘Hiribildu’ titulua lortu zuelarik. Agiri frankok ematen digute egoera honen berri, batez ere udal aktek. Mende honetako Udaletxe moderno bati dagokion jardueran murgilduta aurkitzen dugu gure herria, altzatarren behar berriei aurre egiten: irakaskuntza, bide berriak, osasuna, hauteskundeak, e.a. Donostian Altza anexionatzeko ahaleginak etengabekoak bilakatu arren, faxisten garaipena gorpuztu arte itxaron behar izan zuten helburua lortzeko

Donostiaren esku berriro ere, nahiz eta independentziaren aldeko jarrerak eta ekintzak noiznahi.